Otomansko nasljeđe bilo je do sada zapostavljena strana naše istorije

 Otomansko nasljeđe bilo je do sada zapostavljena strana naše istorije

Foto: Sergej Zabijako

Brojna arheološka otkrića koja sežu do praistorijskih slojeva, ranovizantijske epohe spomenika iz vremena Vojislavljevića i srednjovjekovni odbrambeni sustem potvrda su bogate i duge istorije grada Bara.

Upravnik Zavičajnog muzeja Bar, arheolog Mladen Zagarčanin više od dvadeset godina posvećeno radi na istraživanju arheoloških lokacija u ovom gradu. Tokom tog perioda, rukovodio je sa 10 projekata, u okviru međunarodnih istraživanja, koji su realizovani u Starom Baru.

Zagarčanin je za Dnevne novine govorio o najvažnijim otkrićima na teritoriji Bara u prethodnoj godini, izuzetno značajnom istraživanju otomanskog nasljeđa, kojem do sada nije pridavan dovoljan značaj, finansiranju projekata, ali i višegodišnjem problemu – bezbjednosti starog grada.

„Radim već dugo u Zavičajnom muzeju i Starom gradu kao arheolog, preko 20. godina. Za to vrijeme  samo u starom gradu sam rukovodio sa 10 projekata, u okviru prvih međunarodnih istraživanja sprovedenih sa univerzitetom Ca’ Foskari iz Venecije, Univerzitetom Primorska u Kopru i Univerzitetom u Inzbruku. Tada smo otkopali na desetine objekata u kojima stratigrafska slika seže do poznog eneolita (bakarnog doba) pa sve do 19. vijeka. Praistorijski slojevi, jasni ranovizantijski stratumi iz 6. vijeka, ostaci crkve iz vremena Vojislavljevića sa grobljem, drugačiji sistem odbrambene koncepcije u srednjem vijeku sa nekoliko bedemskih prstenova, kule, samo su neku od otkrića“, počinje razgovor za Dnevne novine Zagarčanin.

Najvažnije otkriće koje je nađeno je arheološki dokaz da je grad na obodu Volujice imao svoj „kiklopski bedem“, da je u Polju postojalo i eneolitsko i gvozdenodobsko naselje, a da je kao emporium nastao na antičkim osnovama, i da je u jednom dužem periodu – do Rima bitisao pored mora.

Foto: Sergej Zabijako

„U prilog tome idu pronađene grčke slikane vaze, izvjesna količina helenističkog materijala, keramike najviše, rimski materijal… Zatim tumul u Sutomoru iz oko 2800-2950. godine prije Hrista i mnogo toga u drugim opšinama – Svač, rimska vila u Mirištima u Petrovcu, Prevlaka Svetog Arhangela Mihaila… itd“, precizira Zagarčanin.

Podsjeća naš sagovornik i na prvo podvodnoarheološko istraživanje u Crnoj Gori realizovano u periodu od 2010.do 2012.godine.

„Istraživanje smo sproveli sa Univerzitetom u Sautemptonu, gdje smo za tri godine istraživali Maljevik, Bigovicu, Stari Ulcinj, Barsko sidrište… Posljednjih godina sa svojim kolegom Dejanom Draškovićem radimo istraživanje otomanskog utvrđenja Tabija iznad Sutomora, prostor oko „arhiepiskopske palate“ u Starom gradu i otomansko groblje, koje sam pomenuo, u cilju zaštite bedemskog zida koji se obrušio zbog čega groblje klizi i nestaje… Otomanskom nasljeđu ovdje niko nikada nije pridavao važnost, tako da nam je to sada prioritet. Pokazati jednu drugu, zapostavljenu stranu istorije, istražiti veliki broj utvrđenja, obraditi materijal i napraviti jednu publikaciju koja će sjediniti sve ono o čemu se u crnogorskoj arheologiji nije pisalo“, ističe naš sagovornik.

Otomansko groblje u Starom Baru, Foto: Privatna arhiva

Pomenuto otomansko groblje, otkriveno je, kako kaže Zagarčanin, davno, ispod naslaga velike količine šuta nastalih nakon bombardovanja 1977-78., tj. tokom „Veljeg rata“.

„Ono se nalazi u samom centru grada, pored „mesdžida“, a na srednjovjekovnim slojevima, što usložnjava proces istraživanja i traži velika ulaganja. Završetkom ovog projekta steći će se uslovi da se spasi ovaj nevjerovatno važan segmetn u istoriji grada, jer ono što sada nalazimo, otomanske natpise i materijal toga vremena je izuzetno, i predstavlja primjer ljepote islamske umjetnosti na našim prostorima“, ističe arheolog.

Foto: Privatna arhiva

Ljetošnja istraživanja, koja je realizovao u saradnji sa kolegama, na svjetlost dana donijela su nebrojeno otkrića. Zagarčanin kaže da je maltene nemoguće sve najbrojati, ali neka izdvaja.

„Ljetošnja istraživanja su npr. donijela na svjetlost dana neke nove ulice, popločane nevjerovatnim umijećem. Raščistili smo nekoliko saobraćajnica i otkrili jedan ‘novi grad’ koji je bio zatrpan šutom. Na osnovu jedne karte koju smo dobili od istambulskog univerziteta, iz njihove arhive, i na osnovu članka koji je napisao prof. Yavuz Erler, iskopali smo prostor na kome se od 1863. nalazio vojni garnizon, takođe u turskim izvorima zabilježen kao ‘tabija’, sa svim propratnimobjektima za vojnike. Jedan takav objekat je ucrtan i u njemu smo pronašli tipičnu vojničku džamiju, sa minberom i mihrabom na spratu, do koje se dolazilo stepeništem, dok je objekat u prizemlju sa cistjernom i ostalim sadržajima služio kao abdeshana, odakle se pelo na sprat. Svaki dio grada u to vrijeme je bio dragocjen, pa time je i ova koncepcija- savim originalna za ove prostore, prilagođena velikim potrebama koja su u tim smutnim vremenima obezbjeđivala funkcionisanje garnizona“, kaže Zagarčanin.

Sve ovo teško da bi bilo moguće bez izuzetne finansijske pomoći Hajriza Hačka Brčvaka.

„Gospodin Brčvak nam je pomogao da otkopamo džamiju, i da raščistimo veliki broj ulica. On je neviđeni dobrotvor na ovim prostorima, i obećao nam je da ćemo uz pomoć njegovih donacija završiti i otomansko groblje“, kaže Zagarčanin i dodaje da pomoć imaju i od Opštine Bar.

„Gradske vlasti su se uključile prije godinu dana i pomažu nam oko započetih projekata koja smo doveli do kraja, ‘Arhiepiskopske palate’ prije svega, gdje će biti smješten prvi arheološki muzej u Crnoj Gori zahvaljujući finansijama Ministarstva kulture“, zaključio je Zagarčanin.

Mladen Zagarčanin je više puta upozoravao da je stanje u Starom Baru alarmantno i bezbjednost onih koji u njemu rade i borave ugrožena.

„Malo je reći nebezbjedan, a nije ni čudo što je tako. U gradu postoji preko 600 objekata, profanog, vojnog i sakralnog karaktera. Neki su restaurirani, dok 90 odsto propada iz dana u dan, i teško je kazati koji je u gorem stanju od kojeg. Određene partije zidova koje se nalaze nad prolazima su u teškom stanju, pa ljeti moramo da zatvaramo ulice. Naš posao je da istražimo, napravimo projekat zaštite i da isti predamo Upravi kao vodećoj ustanovi zaštite. Ostalo, bez novca, ne možemo. Prije dvije godine smo restaurirali katoličku crkvu Svete Katarine i završili glavne radove na „arhiepiskopskoj palati“, a ti projekti su pomogli da se određeni segmenti grada zaštite. Prolaz ispod svete Katarine (jer je crkva nad prolazom) je bio prava ‘ludost’ ali smo to riješili zahvaljujući finansijama Ministarstva kulture koji nam je u stvari dao 90 odsto sredstava posljednjih godina“, kaže Zagarčanin.

Avatar

Portal Bar

Pročitajte još